Zihnimizde \u00f6ne \u00e7\u0131kan duygularla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Duygular\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fince d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz de de\u011fi\u015fiyor. Romen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Cioran \u201cFilozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini bedensel rahats\u0131zl\u0131klar\u0131, hastal\u0131klar\u0131, hatta so\u011fuk havalarda hissettikleri a\u011fr\u0131lar bile etkilemi\u015ftir\u201d der. O da gen\u00e7li\u011finde hastal\u0131k derecesinde uykusuzluk sorunlar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f, bunun da etkisiyle yaz\u0131lar\u0131nda derin bir yaln\u0131zl\u0131k ve umutsuzluk duygusu \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Albert Camus \u201cGer\u00e7ekten \u00f6nemli olan bir tek felsefe sorunu vard\u0131r, intihar\u201d demi\u015f, ama intihar d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok konuyu tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Yabanc\u0131 adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda roman kahraman\u0131, annesinin \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc duygusuz, \u00fcz\u00fclmeye de\u011fmez bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131lam\u0131\u015ft\u0131r, onun i\u00e7in hi\u00e7bir \u015feyin \u00f6nemi yoktur ama ayn\u0131 Albert Camus Veba roman\u0131nda hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 kahramanca m\u00fccadele eden doktoru i\u00e7tenlikle savunmu\u015f, hastal\u0131k tehdidini dikkate almayan kitleleri duyars\u0131zl\u0131kla su\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. Yani Camus bir yap\u0131t\u0131nda duygusuzlu\u011fu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131rken, di\u011ferinde ya\u015famdan yana tav\u0131r alm\u0131\u015ft\u0131r. Kurmaca yap\u0131tlarda yazar, ki\u015fileri farkl\u0131 bi\u00e7imlendirebilir, bunda bir sak\u0131nca yok ancak ki\u015filerin \u00f6ne \u00e7\u0131kan karakterleri, olaylar\u0131n geli\u015fim bi\u00e7imi, yazar\u0131n o s\u0131rada zihninin en \u00f6n\u00fcnde olan duygular\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. Bu duygular \u00f6ncekilerle taban tabana z\u0131t bile olabilir.<\/p>\n\n\n\n
Sanat\u00e7\u0131lar ve yap\u0131tlar\u0131 b\u00f6yledir de ya\u015fam\u0131n di\u011fer alanlar\u0131 \u00e7ok mu farkl\u0131d\u0131r? En kesin bilgilerin sistemli olarak topland\u0131\u011f\u0131 bilim bile b\u00f6yledir. Sonu\u00e7ta bilim de bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemidir. Ayaklar\u0131 daha sa\u011flam bassa da, olgular\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc arkas\u0131n\u0131 daha \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcnse de yan\u0131lg\u0131lardan ari olmayan bir sistem. Bilim, bilim insanlar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131n ruhuna ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015ftirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncelerle yoluna devam eder. Bilim insan\u0131, ne kadar nesnel olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa \u00e7al\u0131\u015fs\u0131n duygular\u0131n\u0131n etkisinden kurtulamaz. \u0130\u00e7inde bulundu\u011fu \u00e7evre ve bilgi birikiminin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 kolay de\u011fildir. Geli\u015ftirdi\u011fi hipotezleri ispatlayarak kuram\u0131n\u0131 kabul ettirse bile yeni bilgiler ortaya \u00e7\u0131kt\u0131k\u00e7a eski bilgiler ge\u00e7erlili\u011fini yitirebilir. Yani bilim bile \u00f6nceki bilgileri yanl\u0131\u015flayarak yoluna devam eder. \u00d6rne\u011fin Einstein\u2019\u0131n g\u00f6relilik kuram\u0131ndan sonra Newton\u2019un yer\u00e7ekimi yasas\u0131 en az\u0131ndan mikro ortamlarda ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015fte bilimsel dergilerde yay\u0131nlanan bir\u00e7ok makalenin daha sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalarda yanl\u0131\u015f bulundu\u011funu biliyoruz.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcm bunlar neden mi \u00f6nemli? Az\u0131c\u0131k bildi\u011fiyle hararetli iddialarda bulunan insanlarla s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in. Bir insan, bilginin bu denli u\u00e7suz bucaks\u0131z oldu\u011fu, felsefe, sanat ve bilimin bile de\u011fi\u015ferek, kimi zaman yan\u0131lg\u0131larla ilerledi\u011fi bir d\u00fcnyada ne kadar bilebilir ki? Bunlardan habersiz heyecanl\u0131 savunucularda duygular\u0131n, inan\u00e7lar\u0131n, tak\u0131nt\u0131lar\u0131n etkilerini apa\u00e7\u0131k g\u00f6r\u00fcyorsunuz ama o bunlar\u0131n fark\u0131nda bile de\u011fil. Oysa \u015fa\u015f\u0131rabilmek, hayret ve hayranl\u0131kla kar\u015f\u0131layabilmek, bazen karars\u0131z kalmak, olgunlu\u011fa ve bilgeli\u011fe giden yolda ilk i\u015faretlerdir.<\/p>\n\n\n\n
Ge\u00e7enlerde bir grubu hararetli bir tart\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7inde buldum. Bir taraf yedikleri biberin \u00e7ok ac\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylerken di\u011ferleri \u00e7ok da ac\u0131 bulmad\u0131klar\u0131n\u0131 anlat\u0131yorlard\u0131. Her iki taraf da kendi iddialar\u0131n\u0131n do\u011fru oldu\u011funu ispat i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u00f6rnekler veriyor, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yap\u0131yorlard\u0131. Ama bu insanlar\u0131n bilmedikleri bir \u015fey vard\u0131. Ayn\u0131 biberi yeseler da ayn\u0131 ac\u0131y\u0131 tatm\u0131yorlard\u0131. Belki de duyu alma\u00e7lar\u0131 de\u011fi\u015fikti. Onlar ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn bireyleri insanlar olsalar da tatt\u0131klar\u0131 ac\u0131lar farkl\u0131yd\u0131. Ba\u015fka bir\u00e7ok olguda oldu\u011fu gibi de\u011fi\u015fik duyu alg\u0131lar\u0131m\u0131z farkl\u0131 hissetmemize neden oluyor ve bizi farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Bir iddiay\u0131 tek do\u011fruymu\u015f gibi savunanlara \u015funu an\u0131msatmakta yarar var: Neden bir konuyu \u015fimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz da bir ba\u015fka zaman hi\u00e7 dikkate alm\u0131yor, hatta anlams\u0131z buluyoruz? \u00c7\u00fcnk\u00fc o anki i\u00e7sel ve \u00e7evresel ko\u015fullar beynimizin derinliklerinden o olguyu y\u00fczeye \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve bizim \u00f6yle ya da b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmemize neden olmu\u015ftur. Aram\u0131zda bir ki\u015fi yoktur ki daha \u00f6nce alm\u0131\u015f oldu\u011fu baz\u0131 kararlar\u0131 \u015fimdi yanl\u0131\u015f bulmuyor olsun.<\/p>\n\n\n\n
Yalom\u2019a g\u00f6re en derin insani korkulardan olan \u00f6l\u00fcm hep insanlarla birliktedir ama bizler hep bu korkuyla ya\u015famay\u0131z, bunlar\u0131 zihnimizin gerisine atarak g\u00fcndelik basit durumlar\u0131n pe\u015fine tak\u0131l\u0131r gideriz. Be\u015f duyumuzun, i\u00e7sel ya\u015fant\u0131m\u0131z\u0131n duygular\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi, bunlar\u0131n da d\u00fc\u015f\u00fcnceleri etkilemesi bazen onu, bazen bunu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131r. Bunun bilincinde olarak kimi zaman karars\u0131z kalabilmek o kadar da k\u00f6t\u00fc bir \u00f6zellik olmasa gerek. En k\u00f6t\u00fc karar karars\u0131zl\u0131ktan iyidir derler. Buna kat\u0131lm\u0131yorum. Tarih boyunca vah\u015fet, cinayet ve sava\u015flar k\u00f6t\u00fc kararlar y\u00fcz\u00fcnden olmu\u015ftur. Do\u011fru bildiklerini sanan insanlar\u0131n verdi\u011fi bu kararlar olmasa d\u00fcnya daha iyi olmaz m\u0131yd\u0131? Baz\u0131 durumlarda karars\u0131z kalmay\u0131 savunmak ama\u00e7s\u0131z, yalpa yapan insanlardan olu\u015fan bir toplumdan yana oldu\u011fum anlam\u0131na gelmemelidir. Heyecanlar\u0131yla hemen karar vermektense rasyonelli\u011fi arayan bu ki\u015filer di\u011fer insanlarla diyalog kurma ihtiyac\u0131 i\u00e7inde olacaklar\u0131ndan daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir toplumun olu\u015fumuna katk\u0131da bulunurlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zihnimizde \u00f6ne \u00e7\u0131kan duygularla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Duygular\u0131m\u0131z de\u011fi\u015fince d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz de de\u011fi\u015fiyor. Romen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Cioran \u201cFilozoflar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini bedensel rahats\u0131zl\u0131klar\u0131, hastal\u0131klar\u0131, hatta so\u011fuk havalarda hissettikleri a\u011fr\u0131lar bile etkilemi\u015ftir\u201d der. O da gen\u00e7li\u011finde hastal\u0131k derecesinde uykusuzluk sorunlar\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f, bunun da etkisiyle yaz\u0131lar\u0131nda derin bir yaln\u0131zl\u0131k ve umutsuzluk duygusu \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Albert Camus \u201cGer\u00e7ekten \u00f6nemli \u2026<\/p>\n