Y\u0131llar \u00f6nce bir entelekt\u00fcelden \u015funa benzer bir s\u00f6z i\u015fitmi\u015ftim: \u201cNereden biliyorsun senin s\u00f6ylediklerinin do\u011fru oldu\u011funu? Dinsel a\u00e7\u0131klamalarda bile do\u011fru bir yan olamaz m\u0131? Her s\u00f6yleneni dikkate almal\u0131 ve tart\u0131\u015fabilmeliyiz. Demokrasi bunu gerektirir.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Dilimize pelesenk olmu\u015ftur: T\u00fcm fikirlere sayg\u0131l\u0131 olmal\u0131, her sorunu rahatl\u0131kla tart\u0131\u015fabilmeliyiz. Ancak ger\u00e7ekler \u00f6yle mi? Her \u015feyi rahatl\u0131kla konu\u015fabiliyor muyuz? Tabii ki hay\u0131r. En geli\u015fmi\u015f bat\u0131 demokrasilerinin bile s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 var. En az\u0131ndan kendini korumak i\u00e7in. Modern demokratik tutumun k\u0131rm\u0131z\u0131 \u00e7izgileri olmakla birlikte dinsel yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re fikirlere daha a\u00e7\u0131k oldu\u011fu ve demokrasiyi s\u00fcrd\u00fcrmek ko\u015fuluyla her sorunun tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 arzu eden bir sistem oldu\u011fu biliniyor. Demokrasinin tek olmazsa olmaz\u0131, iktidara geldiklerinde demokrasiyi ortadan kald\u0131racak sistemlere izin vermemektir. Bu, s\u00f6ylemesi kolay ancak uygulamas\u0131 o kadar da kesin \u00e7izgilerle saptanamayan bir ilkedir. B\u0131rak\u0131n otoriter y\u00f6netimleri geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde bile iktidarlar bir yandan anti-demokratik uygulamalarla insanlara yasaklar getirirken di\u011fer yandan ya\u015fanan t\u00fcm ac\u0131 deneyimlere ra\u011fmen fa\u015fizm, nazizm gibi ideolojiler toplumsal zemin bulabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Do\u011fald\u0131r ki toplumu olu\u015fturan bireyler olarak bizler de \u00e7ok farkl\u0131 de\u011filiz. Her konuyu tart\u0131\u015fabilir miyiz? Tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekti\u011fi s\u00f6ylense de tart\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, tart\u0131\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z da bir ger\u00e7ek. \u00d6yle olmasayd\u0131 toplumsal bilin\u00e7alt\u0131 dedi\u011fimiz evrensel insan \u00f6zelli\u011fi olmazd\u0131. Bununla birlikte demokratik d\u00fc\u015f\u00fcncenin geli\u015fti\u011fi toplumlarda tart\u0131\u015fma yelpazesinin daha geni\u015f oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Burada yaln\u0131zca ekonomik ve toplumsal sorunlar\u0131 de\u011fil, insan olman\u0131n getirdi\u011fi varolu\u015fsal \u00e7eli\u015fki ve ikilemleri de rahatl\u0131kla konu\u015fup konu\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan s\u00f6z ediyorum. Hatta daha \u00e7ok da buna de\u011finmek istiyorum. Bir\u00e7ok ki\u015finin benzer d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen konularda saf tutup muhalif g\u00f6r\u00fc\u015fleri dillendirmesi, sisteme ele\u015ftiri getirmesi de\u011ferli olmakla birlikte her zaman \u00e7ok zor olmayabilir. Oysa en kabul edilmez, i\u011fren\u00e7 kabul etti\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcnceler ve s\u00f6ylemler kar\u015f\u0131s\u0131nda yapt\u0131klar\u0131m\u0131zd\u0131r daha \u00f6nemli olan. Tabular\u0131m\u0131z, tart\u0131\u015f\u0131lmayacak de\u011ferlerimiz yok mudur? Olabilir; ancak her s\u00f6yleneni benimsemesek bile buna ne \u015fekilde reaksiyon verdi\u011fimizdir demokratl\u0131kta belirleyici olan. Bir I\u015e\u0130D militan\u0131 i\u00e7in bu reaksiyon \u00f6ld\u00fcrmek iken bir filozof her zaman do\u011fruya ula\u015famasa bile ak\u0131lc\u0131 yollarla \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015f\u0131na girebilir.<\/p>\n\n\n\n
Tart\u0131\u015fmalar ihtiya\u00e7lardan do\u011far. S\u0131radan biri herhangi bir konuyu tart\u0131\u015fma i\u00e7in de\u011ferli g\u00f6rmeyecek kadar sa\u00e7ma bulup dikkate almayabilir, ya da tart\u0131\u015fmadan ka\u00e7mak i\u00e7in b\u00f6yle yap\u0131yor olabilir, ancak bir zamanlar Freud\u2019un ya da Galile\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi her konu akademik \u00e7evrelerde zihinsel tutsakl\u0131klardan ar\u0131nm\u0131\u015f olarak tart\u0131\u015f\u0131labilir, tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunu ba\u015farabilmi\u015f insan gruplar\u0131n\u0131n daha demokratik oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan olmak zor zanaat demi\u015fti yazar Bernard Shaw. Zorlu\u011fumuzun temelini de evrensel belirsizlik ve buna ba\u011fl\u0131 olarak insan zihninin esnekli\u011fi ve \u00f6z\u00fcm\u00fczdeki \u015fiddet olu\u015fturuyor. Bu da insan\u0131 bir yan\u0131yla inanca y\u00f6neltirken di\u011fer yan\u0131yla sonu gelmez aray\u0131\u015flara itebiliyor. Edebiyat, sanat ve bilim de buradan do\u011fuyor. Bazen de d\u00fc\u015f\u00fcnce bir u\u00e7ta biat k\u00fclt\u00fcr\u00fcne dayan\u0131rken di\u011fer yanda her kafadan farkl\u0131 sesin \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 kaotik ortama yol a\u00e7abiliyor. Kimi zaman da do\u011frudan fiziksel \u015fiddete d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal ve bireysel zorluklar hi\u00e7 bitmeyecek. Sorunlar ve \u00e7\u00f6z\u00fcmler hep bir d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde devam edecek, biz de hep tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z. Bir kere insan cennetten kovulmu\u015ftur. Ya\u015famas\u0131 i\u00e7in hayvanlar ve di\u011fer ki\u015filer dahil canl\u0131lara ihtiya\u00e7 duyar. Bu nedenle do\u011fas\u0131nda her zaman a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan bir \u015fiddet \u00f6z\u00fc vard\u0131r. Bir yan\u0131yla sevgiyi ya\u015farken di\u011fer yan\u0131 \u015fiddeti \u00e7a\u011f\u0131racakt\u0131r. \u0130nsan saf iyi olsayd\u0131 \u015fu d\u00fc\u015f\u00fcnce de olmazd\u0131: \u201c\u0130ktidar bozar, mutlak iktidar mutlaka bozar.\u201d O y\u00fczden \u0130ngiliz krall\u0131\u011f\u0131ndan kurtulan Amerikal\u0131lar ABD\u2019de ba\u015fkanl\u0131k sistemi olu\u015fturulurken otoriterli\u011fin tekrar hortlamas\u0131ndan tedirginlik ya\u015fayanlara \u015f\u00f6yle demi\u015flerdi: \u201cKorkmay\u0131n, ba\u015fkan\u0131 ayaklar\u0131ndan \u00f6yle bir zincire vuraca\u011f\u0131z ki bu zincir onu anayasaya ba\u011flayacak, o da anayasas\u0131z ad\u0131m bile atamayacak.\u201d Demem o ki insan, do\u011fas\u0131 nedeniyle \u015fiddete \u00e7ok uygun ve g\u00fcvenilmez. Herhalde bu nedenle \u00e7i\u011f s\u00fct emmi\u015ftir, demi\u015f eskiler. Kapitalist sistemin insan\u0131 bu duruma getirdi\u011fi, s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc zirveye \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fmaya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Do\u011frudur ama kapitalizmin mucidi de insandan ba\u015fkas\u0131 de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n
\u015eiddet ya da s\u00f6m\u00fcr\u00fc ezelden beri olagelmi\u015ftir. \u0130lk \u00e7a\u011flarda belki insan\u0131n insan\u0131 s\u00f6m\u00fcrme olana\u011f\u0131 yoktu ama o zaman da \u015fimdiki gibi di\u011fer canl\u0131lara kar\u015f\u0131 \u015fiddet vard\u0131. Bu y\u00fczden insan\u0131n hatta canl\u0131lar\u0131n oldu\u011fu d\u00fcnyada kolay bir ya\u015fam ve ebedi bir kurtulu\u015f yok. Tarih hep tekerr\u00fcr edip duruyor. \u0130nsan bir yandan \u015fiddet, di\u011fer yandan bilinemezlikler ve belirsizlikler ile ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f durumda.\u00a0 Zaten t\u00fcm tart\u0131\u015fma da buradan \u00e7\u0131k\u0131yor. Her zaman dikkatli olmak gerekiyor. Yani demokrasi ve kazan\u0131mlar hep b\u0131\u00e7ak s\u0131rt\u0131nda gidiyor ve \u015fu an \u00fclkemizde oldu\u011fu gibi kolayca kaybedilebiliyor. \u015eiddet ve belirsizlik belki umutsuzluk do\u011furuyor ve ki\u015fisel savrulmalara neden oluyor ama yine de t\u00fcm bunlar, -konjonkt\u00fcrel bile olsa- toplumsal mutluluk i\u00e7in m\u00fccadele etmekten, d\u00fcr\u00fcst ve samimi tart\u0131\u015fmalardan bizi al\u0131koymamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Herkese Bilim ve Teknoloji Dergisi, 25 \u015fubat 2022<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Y\u0131llar \u00f6nce bir entelekt\u00fcelden \u015funa benzer bir s\u00f6z i\u015fitmi\u015ftim: \u201cNereden biliyorsun senin s\u00f6ylediklerinin do\u011fru oldu\u011funu? Dinsel a\u00e7\u0131klamalarda bile do\u011fru bir yan olamaz m\u0131? Her s\u00f6yleneni dikkate almal\u0131 ve tart\u0131\u015fabilmeliyiz. Demokrasi bunu gerektirir.\u201d Dilimize pelesenk olmu\u015ftur: T\u00fcm fikirlere sayg\u0131l\u0131 olmal\u0131, her sorunu rahatl\u0131kla tart\u0131\u015fabilmeliyiz. Ancak ger\u00e7ekler \u00f6yle mi? Her \u015feyi rahatl\u0131kla \u2026<\/p>\n