\u0130lk\u00e7a\u011f filozoflar\u0131ndan Sokrates, \u201cMutlu bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrmenin yolu erdemli olmaktan ge\u00e7er\u201d demi\u015f. Hazz\u0131 gelip ge\u00e7ici hevesler olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f ve insan\u0131 mutlu edemeyece\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. \u0130nsan mutlulu\u011funu sa\u011flayan en \u00f6nemli etmen neden erdem olsun ki? Haz gibi, insan dahil geli\u015fmi\u015f t\u00fcm canl\u0131lara keyif ve zevk veren ve ya\u015famam\u0131z\u0131 sa\u011flayan biyolojik bir saikin bu \u015fekilde a\u015fa\u011f\u0131lanmas\u0131n\u0131n nedeni ne olabilir? Bence bunun en \u00f6nemli nedeni ba\u015fkalar\u0131yla ya\u015famak zorunda olan insan\u0131n ki\u015fisel haz aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n zaman zaman di\u011fer insanlar\u0131n aleyhine i\u015fleyebilmesi, toplumun tepkisini \u00e7ekebilmesidir. Oysa ba\u015fkalar\u0131na muhta\u00e7 olan insan ancak di\u011fer ki\u015fileri dikkate alarak hayat\u0131na anlam katabilir. <\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan bu d\u00fcnyaya f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6lece\u011fini bilerek ya\u015fayan belki de tek canl\u0131d\u0131r. Yunus\u2019un dedi\u011fi gibi \u201cMal da yalan m\u00fclk de yalan, var biraz da sen oyalan\u201d minvalinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr hayat\u0131n\u0131. Yaln\u0131zd\u0131r. Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 onun varolu\u015fsal kaderidir ve insana ac\u0131 verir. Bu nedenle bir an \u00f6nce yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan kurtulmas\u0131 gerekir. Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011finiz zaman yaln\u0131zl\u0131ktan ancak ge\u00e7ici olarak kurtulursunuz, t\u0131pk\u0131 di\u011fer duygular\u0131 \u00f6teledi\u011finizde onlardan kurtulmak gibi. Do\u011fal olarak insan her zaman yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00fc\u015f\u00fcnceyle ya\u015famak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. D\u00fc\u015f\u00fcncelerini, duygular\u0131n\u0131 bast\u0131r\u0131r. Korkular\u0131n\u0131 \u00f6teler. Unutmak burada da devreye girer ve insan i\u00e7in hayati derecede yararl\u0131d\u0131r. \u015e\u00fck\u00fcrler olsun ki sinir sisteminin biyolojisi buna \u00e7ok uygundur. Ya da \u015f\u00f6yle diyebiliriz: \u0130nsan\u0131n hayatta kalabilmesi i\u00e7in biyolojimizin zaten b\u00f6yle olmas\u0131 gerekirdi, tersi hayatla ba\u011fda\u015fmazd\u0131. Tek tek bireylerde sapmalar g\u00f6r\u00fclse bile b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk unutmaya ve hayat yolunda ilerlemeye devam eder.<\/p>\n\n\n\n
Hayata anlam vermeye \u00e7al\u0131\u015fan insan g\u00f6zlem yapar, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Bilim bundan do\u011fmu\u015ftur. Hayat\u0131n nedenini bulamasa da onu anlamada baz\u0131 ipu\u00e7lar\u0131 elde eder. Gelecekte bilim nereye evrilir, hayat\u0131n orijinini bulur mu \u015fimdiden bilemeyiz ama bu u\u011fra\u015f bizatihi bir\u00e7ok insan i\u00e7in hayat\u0131n anlam\u0131 olmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n
Toplu halde ya\u015famaya mahk\u00fbm olan insan ba\u015fka aray\u0131\u015flar i\u00e7ine de girer. Sanat insan i\u00e7in kurtar\u0131c\u0131 bir hareket alan\u0131d\u0131r. Onunla kendini ifade eder, ac\u0131lar\u0131n\u0131 unutur, mutlu olur, \u00fcrettiklerini payla\u015farak insan karde\u015fleriyle ba\u011f kurar, yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6teler. <\/p>\n\n\n\n
Din, insan\u0131n \u00f6l\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yenmesi i\u00e7in geli\u015ftirdi\u011fi m\u00fcthi\u015f bir sistem, belki de en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u0130ster tek tanr\u0131l\u0131, isterse Budizm, Hinduizm gibi arkaik dinler olsun, temel vurgu insan\u0131n \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnedir. Tek tanr\u0131l\u0131 dinlerde cennet, cehennem, di\u011ferlerinde karma anlay\u0131\u015f\u0131 ile insan\u0131n sonsuzlu\u011fu \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. \u0130nsan \u00f6yle bir yarat\u0131kt\u0131r ki inan\u00e7 denen psikolojik \u00f6zelli\u011fi ile bunlar\u0131 kabul eder ve kendisini rahatlat\u0131r. Baz\u0131 insanlarda bu \u00f6zellik \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. \u0130nanc\u0131n her zaman dinsel olmas\u0131 gerekmez. Hayat\u0131 anlamak ve yorumlamak i\u00e7in devaml\u0131 olarak analitik ve bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu pratik de\u011fildir ve hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131yla da ba\u011fda\u015fmayabilir. Bazen de analizin kendisi mutsuzluk verir. \u0130\u015fte bu nedenlerle inan\u00e7lar, basit d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015femalar\u0131 ve kal\u0131p yarg\u0131lar devreye girer, hayat\u0131 o ki\u015fi i\u00e7in anlaml\u0131 k\u0131lar. <\/p>\n\n\n\n
Dinsel y\u00f6nelmeyi tatmin edici bulmayan bir\u00e7ok insan ba\u015fka yollarla yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n niteli\u011fini belirleyen, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u015flerden \u00e7ok hissettiklerimizdir, yani duygular\u0131m\u0131zd\u0131r. Asl\u0131nda ne hissediyorsak biz oyuzdur. Sevginin insanl\u0131k tarihi boyunca bu kadar \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni insana g\u00fczel duygular ya\u015fatmas\u0131ndan olsa gerek. Aile sevgisi, dostluklar, sevginin ya\u015fatt\u0131\u011f\u0131 duygulan\u0131mlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 yenmede bize yard\u0131mc\u0131 olur. <\/p>\n\n\n\n
Hayat\u0131n anlam\u0131yla me\u015fgul olan faaliyet alanlar\u0131n\u0131n en \u00f6ne \u00e7\u0131kanlar\u0131ndan biri felsefedir. Filozoflar\u0131n farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerde g\u00f6r\u00fcnseler bile ortak ama\u00e7lar\u0131n\u0131n hayat\u0131 anlamak, hayatlar\u0131m\u0131za y\u00f6n vermek oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n
Hayat\u0131n anlam\u0131 konusunda filozof olsun olmas\u0131n herkesin az \u00e7ok bir fikri vard\u0131r. Bana sorarsan\u0131z hayat\u0131n tek ba\u015f\u0131na bir anlam\u0131 yoktur. Hayat\u0131n anlam\u0131 sizin ona verdi\u011finiz anlamd\u0131r. Hayat\u0131n anlam\u0131 konusunda fikir y\u00fcr\u00fctenler, kendilerince ona y\u00fckledikleri anlam\u0131 dillendirmektedirler.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan\u0131n ba\u015fka bir\u00e7ok canl\u0131da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fcn tersine tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayamamas\u0131, di\u011fer insanlarla birlikte ya\u015famak zorunda olmas\u0131 ona bir\u00e7ok kazan\u0131m sa\u011flarken baz\u0131 sorumluluklar da y\u00fcklemi\u015ftir. Bu da \u00f6zgecili\u011fi yani di\u011fer insanlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ve dikkate almay\u0131 gerektirmi\u015ftir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu olmazsa toplum da\u011f\u0131l\u0131r ve ya\u015fam m\u00fcmk\u00fcn olmaz. Kan\u0131mca bu \u00f6zellik de nesilden nesile aktar\u0131larak g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011fe ve al\u0131\u015fkanl\u0131\u011fa dayanan d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na neden olmu\u015ftur. O y\u00fczden ba\u015fkas\u0131na yard\u0131m etmekten haz duyuyor, g\u00fczellikleri di\u011fer insanlarla payla\u015fmaktan mutlu oluyoruz. Erdemli bir hayat\u0131n temeli de budur. Bu nedenle Sokrates\u2019in iyi bir \u00f6m\u00fcr i\u00e7in erdemi \u00f6ne \u00e7\u0131karmas\u0131 ne kadar do\u011fruysa hazz\u0131 a\u015fa\u011f\u0131lamas\u0131 da o kadar yanl\u0131\u015ft\u0131r. Erdem de ki\u015fiye haz vermektedir ve b\u00f6yle oldu\u011fu s\u00fcrece devam ettirilebilir. \u0130nsan hayat\u0131nda ba\u015far\u0131 ve mutluluk, \u00f6zgecilik ile biyolojik saiklerin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 hazz\u0131 dengeli bir \u015fekilde devam ettirebilmekle elde edilir. Erdemin olmad\u0131\u011f\u0131 yerde toplumsal devaml\u0131l\u0131k, hazz\u0131n yads\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yerde biyolojik hayat olmaz. Bu birlikteli\u011fi yads\u0131yan toplumlar gizli ve sahte hayatlara mahk\u00fbm olurlar. Hayata anlam aray\u0131\u015f\u0131nda olan t\u00fcm felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ideolojilerin bu birlikteli\u011fi dikkate almas\u0131 gerekir. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130lk\u00e7a\u011f filozoflar\u0131ndan Sokrates, \u201cMutlu bir \u00f6m\u00fcr s\u00fcrmenin yolu erdemli olmaktan ge\u00e7er\u201d demi\u015f. Hazz\u0131 gelip ge\u00e7ici hevesler olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f ve insan\u0131 mutlu edemeyece\u011fini s\u00f6ylemi\u015f. \u0130nsan mutlulu\u011funu sa\u011flayan en \u00f6nemli etmen neden erdem olsun ki? Haz gibi, insan dahil geli\u015fmi\u015f t\u00fcm canl\u0131lara keyif ve zevk veren ve ya\u015famam\u0131z\u0131 sa\u011flayan biyolojik bir saikin \u2026<\/p>\n