Gen\u00e7li\u011fimde okudu\u011fum bir kitab\u0131 h\u00e2l\u00e2 an\u0131msar\u0131m: \u00c7a\u011fda\u015f Psikolojinin Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Ba\u015far\u0131lar\u0131. San\u0131r\u0131m bir Frans\u0131z yazara aitti. Dengeli olman\u0131n \u00f6neminden s\u00f6z ediyordu. O zamanlar dengeli olma meselesini anlamakla birlikte bunun neden bu denli \u00f6nemli oldu\u011funu hissedememi\u015ftim. Dengeli olman\u0131n tam da yerine oturmad\u0131\u011f\u0131 olgular vard\u0131. Bunlar kafam\u0131 \u00e7ok me\u015fgul etmi\u015fti. Dengeli olmak g\u00fczel \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar uyand\u0131r\u0131yordu ama bunun her zaman m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta bazen de dengesizli\u011fin hayat\u0131n gere\u011fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm. \u00d6rne\u011fin hep dengeli olursak toplumsal hareketleri, devrimleri nereye oturtacakt\u0131k? Bunlar apa\u00e7\u0131k dengesizlik durumu de\u011fil miydi? Haks\u0131zl\u0131klar kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6fkelenmemek elde miydi? Dengeli olmak ad\u0131na sakin kalmak ne \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011fruydu? <\/p>\n
\u015eimdi biraz daha farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Ki\u015finin hayat\u0131nda, toplumda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmler olabilir. Bunlar tabii ki dengeyi bozan etmenlerdir ama kal\u0131c\u0131 olamazlar. \u0130nsan ya da toplum hayat\u0131 bu t\u00fcr dengesizlikler temelinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez, sonunda yine bir dengeye ihtiya\u00e7 duyulur.<\/p>\n
Peki dengeli olmaya neden bu denli vurgu yap\u0131l\u0131yordu? \u015eimdi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum da bunun en \u00f6nemli nedeni insan\u0131n duygular\u0131n\u0131n olmas\u0131 ve duygular\u0131n da nereye kadar gidece\u011finin bilinmemesiydi.<\/p>\n
Duygular s\u00fcrekli de\u011fi\u015fim i\u00e7indedir. A\u015fk\u0131n nefrete, sevginin \u015fiddete, hayranl\u0131\u011f\u0131n tiksintiye, i\u011frenmeye, \u00f6vg\u00fcn\u00fcn yergiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hemen herkes bilir. A\u00e7ken g\u00fczel bir yemek kokusu \u00e7ok cazipken, doydu\u011fumuzda, hele bir de t\u0131ka basa yemi\u015fsek ayn\u0131 yiyece\u011fin tiksinti verdi\u011fini bir\u00e7ok ki\u015fi deneyimlemi\u015ftir. \u00c2\u015f\u0131kken g\u00f6z\u00fc sevdi\u011finden ba\u015fka kimseyi g\u00f6rmeyen insan ayr\u0131l\u0131k \u00e7at\u0131nca nas\u0131l da bu ki\u015fiyi sevmi\u015fim diye kendine hay\u0131flan\u0131r. Bu t\u00fcr \u00e7eli\u015fkiler pek de nadir \u00f6rnekler de\u011fil. Bir televizyon reklam\u0131n\u0131 an\u0131ms\u0131yorum. A\u00e7ken sen, sen de\u011filsin diyordu. Yani duygulara g\u00fcven olmaz; bunun i\u00e7indir ki insan \u00e7ok da g\u00fcvenilir bir yarat\u0131k de\u011fildir.<\/p>\n
Duygular\u0131n ya\u015famak i\u00e7in gerekli oldu\u011fu, d\u00fc\u015f\u00fcnceleri olu\u015fturdu\u011fu, insan\u0131n ve toplumlar\u0131n ayakta kalabilmesi i\u00e7in zorunlu oldu\u011fu s\u00f6ylenir. Bu do\u011frudur. A\u00e7l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 hissedelim ki beslenelim ve hayatta kalal\u0131m. Kar\u015f\u0131 cinsi cazip bulal\u0131m ki birlikte olal\u0131m, \u00e7ocu\u011fumuz olsun, nesilleri s\u00fcrd\u00fcrelim. Ancak bunlar genel yorumlar. \u00d6yle ki ihtiyac\u0131m\u0131z olmadan da yiyoruz, her ili\u015fki de \u00e7ocuk yapmak i\u00e7in olmuyor.<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n duygular\u0131 \u00e7ok geni\u015f bir yelpazede ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor ve her zaman da bir rasyonelinin olmas\u0131 gerekmiyor. Ya\u015famak i\u00e7in duygular gerekli ama bunlar\u0131n kontrols\u00fcz ve dengesiz kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 durumlar belki de ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuzdan \u00e7ok daha fazla. Gen\u00e7li\u011fimde okudu\u011fum kitab\u0131n anlatmak istedi\u011fi buydu. Daha do\u011frusu \u015fimdi anlad\u0131\u011f\u0131m bu. Duygular milyonlarca y\u0131ll\u0131k evrimle\u015fme s\u00fcrecinde bize miras kalm\u0131\u015f genetik \u00f6zellikler ve \u00e7ok de\u011fi\u015fkenler. O y\u00fczden kitap ak\u0131ldan s\u00f6z ediyor, dengenin \u00f6nemini anlat\u0131yordu.<\/p>\n
Bir psikiyatristten duymu\u015ftum. Ruhsal y\u00f6nden kime ne zaman ne olaca\u011f\u0131 belli de\u011fil demi\u015fti. Bug\u00fcn sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen bir ki\u015fi yar\u0131n ruhsal dengesini kaybedebilir. Ben onu \u015f\u00f6yle yorumlam\u0131\u015ft\u0131m. Beynimiz ve sinir sistemimiz ruhumuzu belirleyen organ\u0131m\u0131z. Nas\u0131l di\u011fer organlar\u0131m\u0131z kronik s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ya da aniden g\u00fcn\u00fcn birinde hastalanabiliyorsa, beynimiz ve sinir sistemimiz de bozulabilir, dengemizi kaybedebiliriz. Kald\u0131 ki normal ile anormal aras\u0131ndaki fark da o denli keskin s\u0131n\u0131rlarla ortaya \u00e7\u0131km\u0131yor.<\/p>\n
\u015eunu psikiyatriden biliyoruz: \u0130nsanlar\u0131 belli bir s\u00fcre, \u00f6rne\u011fin bir hafta, on g\u00fcn t\u00fcm uyaranlardan mahrum b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00f6rne\u011fin karanl\u0131kta, tek ba\u015f\u0131na bir h\u00fccreye kapatt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hemen herkes hall\u00fcsinasyonlar g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yor, bir anlamda \u015fizofren oluyor. Yani ruhsal dengemiz hayata bir pamuk ipli\u011fiyle ba\u011fl\u0131, yedi, on g\u00fcn uzakl\u0131kta.<\/p>\n
\u0130nsan arafta bir yarat\u0131kt\u0131r. Farkl\u0131 y\u00f6nlere savrulmas\u0131 i\u015ften bile de\u011fildir. \u00d6yle olmasayd\u0131 tarih boyunca bu denli \u00e7ok cinayet, taciz, sava\u015f ve kaos olur muydu? Bir anlamda sistematik fikirlerin, sosyal teorilerin, felsefi ve psikolojik ak\u0131mlar\u0131n t\u00fcm bu karma\u015fay\u0131 dengelemek i\u00e7in ortaya at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Duygulardaki dengesizli\u011fi giderecek etken yine insandad\u0131r, o da ak\u0131ld\u0131r. Yasalar ve anayasalar\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na bir de bu pencereden bakmak gerekir diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Yaln\u0131zca kurallar da yetmez. Dengeli, rasyonel bireylerin olu\u015fumunu sa\u011flayacak e\u011fitim ve y\u00f6ntemlerin insanlara ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n
G\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir gelecekte insan\u0131n yap\u0131sal \u00f6zelli\u011finin de\u011fi\u015fece\u011fini sanm\u0131yorum. Bu nedenle televizyonda, radyoda, gazetede \u00f6fkeyle, k\u0131zg\u0131nl\u0131kla, hatta bazen sevin\u00e7le yap\u0131lan \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fczgecinden ge\u00e7irmeden edemiyorum. Fikrimce hakl\u0131 buldu\u011fum baz\u0131 heyecanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceleri onaylamakla birlikte bir y\u0131\u011f\u0131n duygu y\u00fckl\u00fc anlat\u0131m\u0131 kabul etmekte zorlan\u0131yorum. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Gen\u00e7li\u011fimde okudu\u011fum bir kitab\u0131 h\u00e2l\u00e2 an\u0131msar\u0131m: \u00c7a\u011fda\u015f Psikolojinin Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Ba\u015far\u0131lar\u0131. San\u0131r\u0131m bir Frans\u0131z yazara aitti. Dengeli olman\u0131n \u00f6neminden s\u00f6z ediyordu. O zamanlar dengeli olma meselesini anlamakla birlikte bunun neden bu denli \u00f6nemli oldu\u011funu hissedememi\u015ftim. Dengeli olman\u0131n tam da yerine oturmad\u0131\u011f\u0131 olgular vard\u0131. Bunlar kafam\u0131 \u00e7ok me\u015fgul etmi\u015fti. Dengeli olmak g\u00fczel \u2026<\/p>\n