Yurtd\u0131\u015f\u0131ndayken bir Amerikal\u0131 arkada\u015f\u0131n tuz ile karpuzu birlikte yedi\u011fini g\u00f6r\u00fcp hayretler i\u00e7inde kalm\u0131\u015ft\u0131m. Kendisine neden tatl\u0131yla tuzu kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011fumda \u201cO kadar g\u00fczel oluyor ki istersen bir dene\u201d demi\u015fti. Bunu T\u00fcrk arkada\u015flara s\u00f6yledi\u011fimde \u201cHi\u00e7 olacak i\u015f de\u011fil, bu Amerikal\u0131lar\u2019da yeme zevki zaten geli\u015fmemi\u015ftir, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir yeme k\u00fclt\u00fcr\u00fc yoktur\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131m. Kimsenin de deneme amac\u0131yla bile olsa karpuzu tuza bat\u0131rarak yeme gibi bir niyeti yoktu. Kendi kendime d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, tatl\u0131yla tuzluyu kar\u0131\u015ft\u0131rmak ne kadar do\u011fru? Sonra bizim yeme k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde de tatl\u0131yla tuzlunun kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok yiyecek akl\u0131ma geldi. Karpuzu tuzla yemiyorduk ama beyaz peynirle \u00e7ok da g\u00fczel gidiyordu. Keza beyaz peynirle \u00fcz\u00fcm de biribirine \u00e7ok yak\u0131\u015f\u0131yordu. Etle \u015fekerin birlikte yendi\u011fi tavuk g\u00f6\u011fs\u00fc bir bak\u0131ma tuzluyla tatl\u0131n\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 de\u011fil miydi? Keza peynirli kek ya da tatl\u0131 i\u00e7eceklerle birlikte yenen tuzlu hamurlu yiyecekler de \u00e7o\u011fumuzun damak tad\u0131na pek\u00e2l\u00e2 uygundu.<\/p>\n
Bir keresinde de bir arkada\u015f\u0131m \u201cen lezzetli yemekler annemin yemekleri\u201d demi\u015fti de bir di\u011fer dost yava\u015f\u00e7a kula\u011f\u0131ma e\u011filip \u201cannesinin yemeklerini biliyorum, hi\u00e7 de g\u00fczel de\u011fil\u201d diye f\u0131s\u0131ldam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n
Peki neden Amerikal\u0131 dostun yeme davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 bu kadar yad\u0131rgay\u0131p k\u00fc\u00e7\u00fcmsemi\u015ftik? Annesinin yemekleri arkada\u015f\u0131ma \u00e7ok ho\u015f geldi\u011fi halde bir ba\u015fka ki\u015fiye niye ayn\u0131 tad\u0131 vermemi\u015fti? Bence bunun tek yan\u0131t\u0131 var: \u00c7ocukluktan beri edinilen al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n etkisinde kalmak, yorumlar\u0131m\u0131z\u0131 bu etki alt\u0131nda yapmak. Yani al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n tutsa\u011f\u0131 olmak.<\/p>\n
Yeme konusunda \u00f6nyarg\u0131l\u0131 olman\u0131n kimseye pek bir zarar\u0131 yok. \u0130stedi\u011finizi istedi\u011finiz ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131p yiyebilirsiniz. Ama her konuda ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00d6zellikle d\u00fc\u015f\u00fcnsel al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131zda. \u00d6rne\u011fin \u00e7ocukluktan beri annemizden, babam\u0131zdan g\u00f6r\u00fcp \u00f6\u011frendi\u011fimiz, kendimize maletti\u011fimiz etnik ve dinsel inan\u00e7lar\u0131n bazen saplant\u0131ya var\u0131r \u00f6l\u00e7\u00fcde savunulmas\u0131 b\u00fcy\u00fck felaketlere yol a\u00e7abilir. Nitekim a\u00e7\u0131yor da.<\/p>\n
Asl\u0131na bakarsan\u0131z t\u00fcm davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z, ya\u015fam ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7imimiz do\u011fduktan sonra belki de daha \u00f6nceden ba\u015flayarak verilen uyaranlar\u0131n geneti\u011fimiz, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman ve co\u011frafyayla yo\u011frulmas\u0131, ilmek ilmek \u00f6r\u00fclmesi sonucu olu\u015fuyor.<\/p>\n
Yani t\u00fcm al\u0131\u015fkanl\u0131klar i\u00e7in tutsakl\u0131k demek insano\u011fluna haks\u0131zl\u0131k olur. \u0130nsan denen yarat\u0131k bir anlamda al\u0131\u015fkanl\u0131klar edinen ve bunlar\u0131 idame ettiren canl\u0131 de\u011fil midir? \u0130nsan s\u00f6z\u00fc de \u00fcnsiyetten yani bir anlam\u0131yla al\u0131\u015fkanl\u0131ktan gelmiyor mu? <\/p>\n
Karakter de b\u00f6yle olu\u015fuyor. \u0130nsanlar genetik olarak baz\u0131 karakterlere (sald\u0131rgan, savunmac\u0131, d\u0131\u015fa d\u00f6n\u00fck, i\u00e7ine kapan\u0131k gibi) daha e\u011filimli olabilirler ama bunlar\u0131n ki\u015fiye \u00f6zel bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131, anne baban\u0131n \u00e7ocuk \u00fczerindeki etkisi ve yak\u0131n \u00e7evresi ile do\u011frudan ili\u015fkili. <\/p>\n
Al\u0131n size \u00e7ok temel bir e\u011fitim konusu, anadil \u00f6\u011frenimi. D\u00fcnyada 6000\u2019e yak\u0131n dil var ama biz yaln\u0131zca bir ya da bilemediniz birka\u00e7 dili konu\u015fuyoruz \u00f6zellikle de anadilimizi. Tabii anadil \u00f6\u011frenimi, hele onu g\u00fczel bir bi\u00e7imde kullanabilmek al\u0131\u015fkanl\u0131k olu\u015fturman\u0131n insana \u00f6zg\u00fc olumlu bir yan\u0131. B\u00f6ylelikle \u00f6n\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00f6rerek yol al\u0131yor, Amerika\u2019y\u0131 yeniden ke\u015ffetmek zorunda kalm\u0131yoruz. <\/p>\n
Gelenekler de ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z e\u011fitim ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7evreyle etkile\u015fim sonucu i\u00e7selle\u015ftirilerek olu\u015fuyor. Zaman zaman toplumsal hayat\u0131 ve birlikte ya\u015famay\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir fakt\u00f6r olarak \u00e7al\u0131\u015fsa da geleneklerin her zaman tek do\u011fru\u2019lar oldu\u011funu s\u00f6yleyemeyiz. \u00d6yle olsayd\u0131 t\u00fcm d\u00fcnyada ge\u00e7erli olurdu. Ona da bilimsel ger\u00e7eklik derdik. <\/p>\n
Toplumsal hayat\u0131n bir\u00e7ok alan\u0131nda, \u00e7ocukluktan beri s\u00fcregelen al\u0131\u015fkanl\u0131klar sonucunda yerle\u015fmi\u015f rasyonel olmayan d\u00fc\u015f\u00fcncelerin izine rastlamak m\u00fcmk\u00fcn. Belli davran\u0131\u015flar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnce kal\u0131plar\u0131n\u0131 \u00f6\u011freniyor sonra ayn\u0131 perspektif i\u00e7inde kendi davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizi tek do\u011fru ya da en do\u011fru ger\u00e7eklermi\u015f gibi sunuyoruz. Bu al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 k\u0131rman\u0131n yolu kendi bak\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n tek do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmek, ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlere ve insanlara sayg\u0131l\u0131 olmakt\u0131r.<\/p>\n
\u00d6rne\u011fin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz koalisyon tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Koalisyonlar\u0131n ekonomik geli\u015fmeyi yava\u015flatt\u0131\u011f\u0131 tek do\u011fruymu\u015f gibi sunulabiliyor. Oysa Almanya ikinci d\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra hep koalisyonlarla y\u00f6netilerek Avrupa\u2019n\u0131n s\u00fcper g\u00fcc\u00fc olabilmi\u015ftir. Demek ki koalisyonlar\u0131n ya da tek parti iktidar\u0131n\u0131n ekonomi \u00fczerindeki etkisi bizim i\u015fbirli\u011fine ve uzla\u015fmaya bak\u0131\u015f\u0131m\u0131zla yak\u0131ndan ilgili. Koalisyonlar\u0131 karalamaktansa Almanya \u00f6rne\u011findeki gibi bir uzla\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn olu\u015fumuna imkan verilse belki de tek parti iktidar\u0131ndan \u00e7ok daha iyi olacak. Otoriterle\u015fmeye kar\u015f\u0131 bir emniyet supab\u0131 gibi \u00e7al\u0131\u015fabilecek. <\/p>\n
\u0130nsan\u0131m\u0131za kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken en \u00f6nemli al\u0131\u015fkanl\u0131klar aras\u0131nda, objektif olabilmek, kar\u015f\u0131s\u0131ndakine empati yapabilmek, kendi duygu ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 sorgulamak olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Ne yap\u0131p edip \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za, gen\u00e7lerimize bu t\u00fcrden iyi al\u0131\u015fkanl\u0131klar kazand\u0131rman\u0131n yolunu bulmal\u0131y\u0131z. Bu da e\u011fitim sistemimizin masaya yat\u0131r\u0131l\u0131p t\u00fcmden yenilenmesiyle ger\u00e7ekle\u015ftirilebilecek zor ama uzun bir s\u00fcreci gerektirmektedir. Burada iyi al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n neler oldu\u011fu konusunda her zaman anla\u015fmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011filse de asgari m\u00fc\u015ftereklerde birle\u015ferek i\u015fe ba\u015flanabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Yurtd\u0131\u015f\u0131ndayken bir Amerikal\u0131 arkada\u015f\u0131n tuz ile karpuzu birlikte yedi\u011fini g\u00f6r\u00fcp hayretler i\u00e7inde kalm\u0131\u015ft\u0131m. Kendisine neden tatl\u0131yla tuzu kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 sordu\u011fumda \u201cO kadar g\u00fczel oluyor ki istersen bir dene\u201d demi\u015fti. Bunu T\u00fcrk arkada\u015flara s\u00f6yledi\u011fimde \u201cHi\u00e7 olacak i\u015f de\u011fil, bu Amerikal\u0131lar\u2019da yeme zevki zaten geli\u015fmemi\u015ftir, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir yeme k\u00fclt\u00fcr\u00fc yoktur\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131m. \u2026<\/p>\n