Hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck m\u00fc biz toplum olarak niye b\u00f6yle davran\u0131yoruz da bizden \u00e7ok uzaktaki bir \u00fclke, \u00f6rne\u011fin Kore\u2019liler daha farkl\u0131 davran\u0131yor? Ya da yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zdaki Yunanl\u0131lar, onun biraz \u00f6tesindeki Almanlar \u00e7ok daha farkl\u0131 duyu\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f halindeler. Atlantik\u2019in \u00f6tesindeki bir ABD bundan daha 400 y\u0131l \u00f6nce neredeyse bo\u015f bir do\u011fa par\u00e7as\u0131 iken bug\u00fcn nas\u0131l oldu da d\u00fcnyay\u0131 y\u00f6nlendiren bir teknoloji merkezi ve ekonomik g\u00fc\u00e7 oldu? Bu \u00f6rnekleri sonsuza kadar uzatmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n
Farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin olu\u015fumunda bir s\u00fcr\u00fc neden say\u0131labilir. Ekonomiden girip, e\u011fitimden \u00e7\u0131k\u0131labilir, insan unsurundan, co\u011frafi bir dizi etkiden s\u00f6z edilebilir. Hepsinde de belli do\u011fruluk paylar\u0131 bulabilirsiniz.<\/p>\n
Anlamay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir an hayal d\u00fcnyam\u0131z\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ral\u0131m ve Cumhuriyet\u2019ten g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar evrilerek gelen ayd\u0131nlanmac\u0131, laik ve sosyal demokrat d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7iminin T\u00fcrk siyasal ya\u015fam\u0131nda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 varsayal\u0131m.<\/p>\n
Neleri tart\u0131\u015f\u0131rd\u0131k o zaman? \u0130ktidarda AKP, di\u011fer yanda Saadet Partisi, sa\u011fda bir yerde MHP ve belki bir DYP. Siyaset bo\u015fluk b\u0131rakmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, t\u00fcm bunlar\u0131 yetersiz ve bat\u0131l bulan, daha muhafazak\u00e2r dinci ba\u015fka bir parti. Pek muhtemel ki bu parti t\u00fcrban\u0131n yetersiz oldu\u011funu s\u00f6ylerdi. Kad\u0131nlar\u0131m\u0131z i\u00e7in \u015funlar\u0131 duyabilirdik : \u201cBa\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc tak\u0131yorsunuz ama s\u00fcslenip makyaj da yap\u0131yorsunuz. Bu da bir g\u00f6steri\u015ftir. Ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fc kad\u0131nlar\u0131 erkeklere kar\u015f\u0131 korumak i\u00e7in tavsiye ediyoruz. Makyaj yapman\u0131z dinin ruhuna uygun de\u011fil. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca g\u00f6steri\u015fsiz, dikkat \u00e7ekmeyen siyah \u00f6rt\u00fcler varken bu albenili giysiler, tak\u0131lar da ne oluyor? Hem bu bayram t\u00f6renlerinde Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n kar\u0131s\u0131 neden erkeklerin elini s\u0131k\u0131yor? Bile bile g\u00fcnah i\u015flemenin cezas\u0131n\u0131n \u00e7ok a\u011f\u0131r oldu\u011funu bilmiyor mu bu ki\u015fi?\u201d<\/p>\n
Hayali tart\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 ekonomide s\u00fcrd\u00fcrelim: Kad\u0131nlar neden miras hakk\u0131ndan erkekle e\u015fit oranda yararlan\u0131yor? Zekat varken neden bir de vergi \u00f6d\u00fcyoruz? Bu sendikalar da kim oluyor!? \u0130\u015f\u00e7i, i\u015fveren d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yerine i\u015fverenin dediklerine uysun i\u015f\u00e7iler. Nas\u0131l olsa M\u00fcsl\u00fcman bir i\u015fadam\u0131, i\u015f\u00e7isinin hakk\u0131n\u0131 yemez, bunun g\u00fcnah oldu\u011funu bilir. Haks\u0131zl\u0131k yaparsa cezas\u0131n\u0131 da \u00e7eker. Ayr\u0131ca hukuk, neden insanlar\u0131n inan\u00e7 sistemlerine g\u00f6re uygulanm\u0131yor? M\u00fcsl\u00fcman birisine \u0130slam hukukunu uygulamak gerekmez mi?<\/p>\n
Bunlar \u015fimdi hayal gibi gelebilir ama ben eminim ki kendi mant\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde bunlar\u0131 tart\u0131\u015fan, hakl\u0131 bulan ve uygun ortam\u0131 bulsalar g\u00fcndeme ta\u015f\u0131y\u0131p propagandas\u0131n\u0131 yapacak ki\u015filer vard\u0131r.<\/p>\n
Baz\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi biz ekonomiye bakal\u0131m, yol yapal\u0131m, fabrika a\u00e7al\u0131m, toplumsal d\u00fc\u015f\u00fcnce kendi kendine nas\u0131l olsa dengesini bulur diyemeyiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc toplumsal bilincin olu\u015fumu birebir ekonomik geli\u015fmeyle a\u00e7\u0131klanabilecek kadar basit bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir. D\u00fc\u015f\u00fcncenin bi\u00e7imlenmesinde toplumsal tart\u0131\u015fma ortamlar\u0131 ve e\u011fitim sisteminin b\u00fcy\u00fck \u00f6nemi vard\u0131r. Ne ekerseniz onu bi\u00e7ersiniz. Toplumun entelekt\u00fcel d\u00fczeyi topluma sundu\u011funuz t\u00fcm uyaranlar\u0131n bile\u015fenidir. Bu bir etki-tepki meselesidir. Toplumlar\u0131 birbirinden farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren, farkl\u0131 ya\u015fam bi\u00e7imlerini olu\u015fturan da budur.<\/p>\n
Durum b\u00f6yle olunca soldaki insanlarla ayn\u0131 gelenekten gelen, benzer ya\u015fam bi\u00e7imini payla\u015fan liberaller nas\u0131l oluyor da dinsel kaynaklara dayanan bir partiyle i\u015fbirli\u011fi yapmakta, dogmatik-dinsel yap\u0131y\u0131 g\u00fc\u00e7lendirecek uyaranlar\u0131 topluma vermekte sak\u0131nca g\u00f6rm\u00fcyorlar? B\u00f6ylelikle etki-tepki sonucu olu\u015facak T\u00fcrkiye d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ya\u015fam sentezinin daha din eksenli d\u00fczeyde olu\u015fmas\u0131na katk\u0131da bulunuyorlar.<\/p>\n
Liberallerin T\u00fcrkiye\u2019deki ayd\u0131nlanmac\u0131, laik sol d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imini savunan yap\u0131y\u0131 ac\u0131mas\u0131zca ele\u015ftirme yerine, son d\u00f6nemde CHP i\u00e7indeki de\u011fi\u015fim ve demokratikle\u015fme \u00e7abalar\u0131n\u0131 da dikkate alarak T\u00fcrk sosyal demokrasisini g\u00fc\u00e7lendirecek y\u00f6nde s\u00f6ylem geli\u015ftirmeleri \u00fclke i\u00e7in daha yararl\u0131d\u0131r. Sosyal demokrasisi g\u00fc\u00e7lendi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrkiye daha \u00e7a\u011fda\u015f, daha payla\u015f\u0131mc\u0131 bir \u00fclke olabilir. Tart\u0131\u015fmalar ve toplumsal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve duyu\u015f daha bilimsel ve modern d\u00fczeylere \u00e7\u0131kar. Yoksa \u015f\u00f6yle mi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar: Ordunun pasifize edilmesi i\u00e7in bir s\u00fcre daha AKP ile i\u015fbirli\u011fi yapal\u0131m, sonra durumu de\u011ferlendiririz. Ancak o zaman \u00e7ok ge\u00e7 olabilir. Bu yakla\u015f\u0131m bi\u00e7imi, T\u00fcrkiye\u2019deki entelekt\u00fcel d\u00fczeyi giderek daha dogmatik eksene kayd\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n
AKP\u2019ye kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc olan liberal yazarlar\u0131n ayn\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk soluna da g\u00f6stermeleri en az\u0131ndan bir vefa borcudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc hatas\u0131yla sevab\u0131yla, Cumhuriyet\u2019in kurulu\u015fundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen ayd\u0131nlanmac\u0131, ak\u0131lc\u0131 r\u00fczgarlardan beslenen sol d\u00fc\u015f\u00fcncenin olmad\u0131\u011f\u0131 bir T\u00fcrkiye olduk\u00e7a renksiz, dogmatik tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7ok daha yo\u011fun ya\u015fand\u0131\u011f\u0131, belki de liberallerin savundu\u011fu siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnceye bile tahamm\u00fcl edilemeyen bir \u00fclke olurdu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck m\u00fc biz toplum olarak niye b\u00f6yle davran\u0131yoruz da bizden \u00e7ok uzaktaki bir \u00fclke, \u00f6rne\u011fin Kore\u2019liler daha farkl\u0131 davran\u0131yor? Ya da yan\u0131 ba\u015f\u0131m\u0131zdaki Yunanl\u0131lar, onun biraz \u00f6tesindeki Almanlar \u00e7ok daha farkl\u0131 duyu\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f halindeler. Atlantik\u2019in \u00f6tesindeki bir ABD bundan daha 400 y\u0131l \u00f6nce neredeyse bo\u015f bir do\u011fa par\u00e7as\u0131 \u2026<\/p>\n