Zaman zaman hekimlerden, \u00f6zellikle eski hocalar\u0131m\u0131zdan duydu\u011fumuz t\u0131bbi deneyimle ilgili bir s\u00f6z var: \u201cMuayenehaneme gelen hastalar\u0131mdan biliyorum ki toplumda falan hastal\u0131k artt\u0131\u201d ya da \u201cG\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm hastalardan anl\u0131yorum ki filan ila\u00e7 di\u011ferlerine g\u00f6re daha etkili.\u201d <\/p>\n
Hastal\u0131klar\u0131n izlem ve tedavisinde deneyimlerimize bu denli g\u00fcvenmeli miyiz? Bana g\u00f6re hay\u0131r. San\u0131r\u0131m t\u0131bbi uygulamalarda deneyimleri biraz fazla abart\u0131yoruz. Bu a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcven bana 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00fcnl\u00fc filozof ve bilim adam\u0131
\nFreud\u2019un ba\u015f\u0131na gelenleri an\u0131msatt\u0131. Freud, o tarihte izole edilen kokain ile anksiyete ve nevrastenili hastalar\u0131 tedavi edece\u011fine inanm\u0131\u015ft\u0131. Zaman i\u00e7inde kokain kullan\u0131m\u0131n\u0131n olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Biri \u00e7ok yak\u0131n arkada\u015f\u0131 olan iki hastas\u0131n\u0131 kokain nedeniyle kaybetti. Bundan dolay\u0131 su\u00e7land\u0131, b\u00fcy\u00fck vicdan azab\u0131 \u00e7ekti.<\/p>\n
Freud gibi t\u00fcm zamanlar\u0131n en \u00fcnl\u00fc n\u00f6ropsikiyatristlerinden birinin bile ba\u015f\u0131na b\u00f6ylesine ac\u0131 olaylar gelebiliyorsa hastayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelen insanlar\u0131n ne denli dikkatli olmas\u0131 gerekti\u011fi \u00e7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r. Ger\u00e7i eski y\u00fczy\u0131llarda hekimlerin ve bilim adamlar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc kadar sistemli de\u011fildi. Daha \u00e7ok insanlar\u0131n merak ve gayretlerine dayan\u0131yordu. Bireysel ve daha g\u00f6z\u00fcpekti. O tarihte bile hata olarak kabul edilen macerac\u0131 t\u0131bbi yakla\u015f\u0131mlar\u0131n bug\u00fcn kullan\u0131lmas\u0131 ise hi\u00e7 ba\u011f\u0131\u015flanamaz. <\/p>\n
Bilgi kaynaklar\u0131n\u0131n ve ileti\u015fimin \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ki\u015fisel deneyimlerin do\u011fru tedaviyi bulmada yetersiz kalabilece\u011fini, hatta kimi zaman yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirmelere neden olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir kere bir hekimin temasta oldu\u011fu hasta say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca hekime y\u00f6nelen hastalar\u0131n toplumdaki olgular\u0131 yans\u0131tmama ihtimali olduk\u00e7a y\u00fcksektir. \u00d6rne\u011fin bir psikiyatriste giden hastalar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alal\u0131m. Bu hekime giden ki\u015filerden \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 bo\u015fanma nedeniyle psikolojik sorunlar ya\u015fayan hastalar olsun. Bu sonuca bakarak psikiyatristin \u201cToplumda bo\u015fanmalar artm\u0131\u015ft\u0131r\u201d demesi do\u011fru olur mu? Tabii ki hay\u0131r. \u0130statistikte \u00e7ok iyi bilindi\u011fi gibi bu \u2018se\u00e7imde yap\u0131lan \u00f6nyarg\u0131 hatas\u0131\u2019d\u0131r. Bir psikiyatristin muayenehanesine evlenip de mutlu insanlar gitmeyece\u011fine g\u00f6re hekimin bo\u015fanmalar\u0131n oransal olarak fazla oldu\u011funu s\u00f6ylemesi bilimsel de\u011fildir.<\/p>\n
T\u0131pta bilgiye ula\u015fmak \u00e7ok kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn kardiyoloji, onkoloji, hematoloji gibi bir\u00e7ok uzmanl\u0131k dal\u0131nda hastal\u0131klar i\u00e7in tedavi rehberleri geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlar d\u00fcnyaca tan\u0131nan konunun uzmanlar\u0131 taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 ve kontroll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda olu\u015fturulmaktad\u0131r. Bu rehberlerde hastal\u0131klar\u0131n tan\u0131s\u0131ndan tedavisine de\u011fin algoritmalar yer almakta ve g\u00f6zden ka\u00e7abilecek ayr\u0131nt\u0131lar sergilenmektedir. \u00dcstelik t\u0131bbi geli\u015fmelerin \u00e7ok h\u0131zl\u0131 oldu\u011fu, s\u00fcrekli olarak yeni ila\u00e7 ve teknolojilerin uygulamaya girdi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde rehberlerdeki algoritmalar da s\u00fcrekli yenilenmektedir. <\/p>\n
Bu sistemli bilgi birikimi yan\u0131nda bizim deneyim ve sezgilerimizin kusura bak\u0131lmas\u0131n ama esamesi bile okunmaz. Bunu s\u00f6ylerken ben de \u00fcz\u00fclm\u00fcyor de\u011filim. Yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n bilgisiz oldu\u011fumuzu kastetmiyorum. \u00dcz\u00fcnt\u00fcm\u00fcn nedeni yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131 istedi\u011fim gibi kullanamamak, tedavide \u00f6zg\u00fcr ve cesur olamamak. Ancak hastalar\u0131n do\u011fru tedavi edilebilmesi i\u00e7in ki\u015fisel deneyimlerimizin s\u0131n\u0131rl\u0131, sezgi ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n uygulanabilirlik alan\u0131n\u0131n dar oldu\u011funu kabul etmemiz gerekir. \u00dcstelik bu, yetenekle de ilgili de\u011fil, t\u00fcm \u00fclke hekimleri i\u00e7in ge\u00e7erli. O nedenle hastalar\u0131m\u0131n tedavisinde literat\u00fcrdeki kontroll\u00fc ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rman\u0131n ortak verilerini sa\u011flayan metaanalizleri ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonucunda olu\u015fturulan algoritmalar\u0131 izlemeyi daha g\u00fcvenli buluyor, standart tedaviden yana tav\u0131r al\u0131yorum. Deneyimlerimi ancak bu \u00e7izgi \u00fczerinde y\u00fcr\u00fcrken ayr\u0131nt\u0131 gerektiren uygulamalarda kullan\u0131yorum. <\/p>\n
Merakl\u0131 ve yarat\u0131c\u0131 olmak, sezgilerimizin izinden gitmek belki zevkli ve heyecan verici olabilir, bu s\u00fcre\u00e7te zaman zaman ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lar bile al\u0131nabilir ama bu ho\u015f insani duygular\u0131n ya\u015fanaca\u011f\u0131 yerler bazen ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n bile \u00f6nemli olabildi\u011fi tedavi alanlar\u0131 olamaz, olmamal\u0131d\u0131r. Maddeler ve ila\u00e7lar hastalar \u00fczerinde cesurca uygulayabilece\u011fimiz \u00fcr\u00fcnler de\u011fildir. Yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ortaya koyaca\u011f\u0131m\u0131z, merak\u0131m\u0131z\u0131 giderece\u011fimiz yerler ya klinik \u00f6ncesi ara\u015ft\u0131rmalar ya da hastalar\u0131n onay\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra yap\u0131lacak kontroll\u00fc ve etik kurallara uygun kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar olmal\u0131d\u0131r. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zaman zaman hekimlerden, \u00f6zellikle eski hocalar\u0131m\u0131zdan duydu\u011fumuz t\u0131bbi deneyimle ilgili bir s\u00f6z var: \u201cMuayenehaneme gelen hastalar\u0131mdan biliyorum ki toplumda falan hastal\u0131k artt\u0131\u201d ya da \u201cG\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm hastalardan anl\u0131yorum ki filan ila\u00e7 di\u011ferlerine g\u00f6re daha etkili.\u201d Hastal\u0131klar\u0131n izlem ve tedavisinde deneyimlerimize bu denli g\u00fcvenmeli miyiz? Bana g\u00f6re hay\u0131r. San\u0131r\u0131m t\u0131bbi uygulamalarda deneyimleri \u2026<\/p>\n