Ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6steriyor ki geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde her iki ki\u015fiden biri ya\u015fam\u0131 boyunca kansere yakalanacak ve bunlar\u0131n d\u00f6rtte biri bu hastal\u0131ktan kaybedilecek. Son 30 y\u0131lda kanserden \u00f6l\u00fcmler kalp hastal\u0131klar\u0131ndan \u00f6l\u00fcmlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015ftir. <\/p>\n
T\u0131ptaki geli\u015fmeler bir\u00e7ok kanserde ya\u015fam s\u00fcrelerini uzatm\u0131\u015f, baz\u0131 kanserlerin tamamen tedavi edilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yaln\u0131zca tedavi ile yetinmek ak\u0131lc\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 gibi yeterli de de\u011fil. Kanserle m\u00fccadelede amac\u0131m\u0131z \u00e7o\u011fu hastal\u0131kta oldu\u011fu gibi koruyucu t\u0131bba ba\u015fvurmak, kanserin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00f6nlemek olmal\u0131. Burada akla \u015f\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcnce gelebilir: “Kanser genetik bir hastal\u0131k. Bundan nas\u0131l korunulabilir? Bu m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Evet m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Deneyimler g\u00f6stermektedir ki ya\u015fam bi\u00e7imimiz bug\u00fcnk\u00fcnden farkl\u0131 olsayd\u0131, kanserden \u00f6l\u00fcmler \u00fc\u00e7te iki oran\u0131nda az olurdu. <\/p>\n
Kanser san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi tek bir hastal\u0131k de\u011fildir. Bir hastal\u0131klar grubudur. Organizmada ne kadar \u00e7o\u011falabilen h\u00fccre varsa o kadar da kanser vard\u0131r. Yeti\u015fkindeki kanserlerin ancak y\u00fczde 5-10’u kal\u0131tsald\u0131r. Bu, \u015fu demektir: <\/p>\n
\u0130nsan\u0131n ba\u015fka hi\u00e7bir etki olmadan kansere neden olabilecek genetik bir bozuklukla do\u011fma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr, ancak bireyi kansere e\u011filimli k\u0131lan baz\u0131 genetik de\u011fi\u015fimler do\u011fu\u015ftan itibaren olabilir. Bu e\u011filime sahip olan ki\u015filerin mutlaka kanser olaca\u011f\u0131 gibi bir kural yoktur. Genetik e\u011filimler zaman i\u00e7erisinde \u00e7evresel etkenlerle birle\u015ferek kanser olu\u015fumuna yol a\u00e7ar. Kanser, y\u00fczde 80-90 oran\u0131nda \u00e7evresel etkenlerle ortaya \u00e7\u0131kan bir hastal\u0131kt\u0131r. Belki de hi\u00e7bir zaman kanser olmayacak bir ki\u015fi s\u00fcrekli k\u00f6t\u00fc \u00e7evresel etkilere maruz kal\u0131rsa bu hastal\u0131\u011fa yakalanabilir. <\/p>\n
Kanser tek bir hastal\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in buna neden olan \u00e7evresel etkenler de \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Kansere en \u00e7ok neden oldu\u011fu bilinen madde, t\u00fct\u00fcn ve sigarad\u0131r. Kanser \u00f6l\u00fcmlerinin y\u00fczde 30’u t\u00fct\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Burada \u015f\u00f6yle bir soru akla gelebilir: Neden her sigara i\u00e7en ki\u015fi kansere yakalanm\u0131yor; hatta baz\u0131 \u00e7ok sigara i\u00e7en ki\u015filer kanser olmad\u0131\u011f\u0131 halde az i\u00e7en ki\u015filer kansere yakalanabiliyor? Bunun nedenlerinden biri, baz\u0131 insanlarda sigaran\u0131n kanser yap\u0131c\u0131 etkilerini ortaya \u00e7\u0131karan proteinin daha aktif olmas\u0131d\u0131r. Bu ki\u015filerin akci\u011fer kanseri olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcksektir. Bu da do\u011fu\u015ftan gelen bir \u00f6zellik. Dolay\u0131s\u0131yla anne ve babas\u0131nda akci\u011fer kanseri olan ki\u015filerin daha dikkatli olmas\u0131 gerekir. Sigara yaln\u0131zca akci\u011fer kanseri de\u011fil, ba\u015f, boyun, yemek borusu, mide, measane ve pankreas gibi bir\u00e7ok organdaki kanser riskini de art\u0131rmaktad\u0131r. Sigaran\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131 ile risk h\u0131zla azaltmaktad\u0131r. Bu nedenle zarar\u0131n neresinden d\u00f6n\u00fcl\u00fcrse k\u00e2rd\u0131r diyerek hangi ya\u015f ve durumda olunursa olunsun sigara b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r. T\u00fcm toplumlarda \u00f6yle bir grup vard\u0131r ki hangi \u00f6nlemi al\u0131rsan\u0131z al\u0131n sigara ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kurtulamamakta. Bu ki\u015filere sigara i\u00e7mektense nikotin i\u00e7eren sak\u0131z \u00e7i\u011fnemelerini \u00f6nermek daha uygun olur. <\/p>\n
\u00d6l\u00fcmler y\u00fczde 35 azalabilir.<\/p>\n
Kuzey Avrupa \u00fclkeleri sigarayla m\u00fccadele ile akci\u011fer kanserinden \u00f6l\u00fcm riskini azaltm\u0131\u015flard\u0131r. T\u00fcrkiye’de ise \u00f6l\u00fcmlerin en \u00e7ok oldu\u011fu kanser akci\u011fer kanseridir ve bunun en \u00f6nemli nedeni ise tart\u0131\u015fmas\u0131z sigarad\u0131r. Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde halk\u0131n bilin\u00e7lenmesinden dolay\u0131 uluslararas\u0131 sigara kartelleri pazar alanlar\u0131n\u0131 bizim gibi \u00fclkelere \u00e7evirmi\u015flerdir. Bu oyuna gelinmemelidir. Kansere neden olan bir di\u011fer \u00f6nemli fakt\u00f6r k\u00f6t\u00fc beslenmedir. Do\u011fru beslenme ile \u00e7evresel etkenlere ba\u011fl\u0131 kanser \u00f6l\u00fcmlerinin y\u00fczde 35’ini ortadan kald\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn. Bunu sa\u011flamak i\u00e7in \u00e7ok komplike yollara ba\u015fvurmaya gerek yokken, kesinli\u011fi ispat edilmemi\u015f bilgilerle insanlar\u0131n kafas\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n
Tek maddeyle tedavi olmaz.<\/p>\n
Beslenme ve diyetle ilgili olarak hemen her g\u00fcn gazetelerde haber ve yorumlar okuyorsunuzdur. Hastal\u0131klarda ila\u00e7 yerine do\u011fal maddelerin kullan\u0131lmas\u0131 insanda sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu izlenimi uyand\u0131rabilir, ona moral verebilir. Yiyecekler gibi istisnas\u0131z herkesin her zaman ili\u015fki i\u00e7inde oldu\u011fu, t\u00fcketilmesinin insana ya\u015fam ve mutluluk verdi\u011fi bu maddelere ilgiyi anlamak m\u00fcmk\u00fcn. Ancak bunlarla ilgili bilgiler sunulurken ger\u00e7ekler, tiraj ya da reyting u\u011fruna feda edilmekte, yanl\u0131\u015f bilgiler verilmekte, ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131 yeni bir ke\u015fif yap\u0131lm\u0131\u015f gibi lanse edilmektedir. <\/p>\n
Kanser gibi heterojen bir hastal\u0131k grubunu tek bir madde ile tedavi etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011filken, kanserin mucize bir ila\u00e7la tedavisi bulunmu\u015f gibi bir izlenim verilmektedir. <\/p>\n
T\u0131pta, \u00f6zellikle onkolojide bir\u00e7ok konuda oldu\u011fu gibi do\u011fal maddelerle ilgili o kadar \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmakta ki \u00e7o\u011fu zaman birbiriyle \u00e7eli\u015fkili sonu\u00e7lara rastlamak bile m\u00fcmk\u00fcn. Bu farkl\u0131l\u0131kta, \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n do\u011fru yap\u0131l\u0131p yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131, \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lan deneklerin farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 kadar sonu\u00e7lar\u0131n nas\u0131l yorumland\u0131\u011f\u0131 da \u00f6nemlidir. T\u00fcm ara\u015ft\u0131rmalar do\u011fru olsayd\u0131 sonu\u00e7lar hep ayn\u0131 olurdu. Dolay\u0131s\u0131yla yay\u0131mlanan bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir ucundan tutup falan meyvenin kanseri \u00f6nledi\u011fi, filan bitkinin kanseri tedavi etti\u011fi haberlerine fazla itibar etmemek gerekir. <\/p>\n
Do\u011fru beslenme konusunda yol g\u00f6stericimiz, bilimsel platformlarda kendini kabul ettirmi\u015f uluslararas\u0131 kanser kurulu\u015flar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Onlar\u0131n \u00f6nerdi\u011fi ise \u00e7ok basittir: Hayvansal ya\u011flardan ve proteinlerden ka\u00e7\u0131nmak, g\u00fcnde be\u015f porsiyon sebze ve meyva t\u00fcketmek, yaln\u0131zca bir besinle de\u011fil de farkl\u0131 \u00e7e\u015fitten yiyecekler ile beslenmektir. Bu konuda en do\u011fru yakla\u015f\u0131m, kanseri \u00f6nledi\u011fi iddia edilen bir t\u00fcr yiyece\u011fe tak\u0131l\u0131p kalmamak, de\u011fi\u015fik t\u00fcrden sebze ve meyveyi t\u00fcketmektir. Kendimizi bildik bileli hep s\u00f6ylenen, atalar\u0131m\u0131z\u0131n deneyimleriyle y\u0131llar i\u00e7inde olu\u015fan her \u015feyden yemeli ama karar\u0131nca yemeli d\u00fcsturunun, bug\u00fcn farkl\u0131 bir \u00fcslupla da olsa uluslararas\u0131 bilimsel kurulu\u015flar\u0131n genel prensipleri i\u00e7inde yer almas\u0131 olduk\u00e7a ilgin\u00e7 olsa gerek. <\/p>\n
A, C, E vitaminleri ile selenyum gibi antioksidanlar\u0131n kanserden korumay\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131na dair bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fma olmakla birlikte bunun aksi g\u00f6r\u00fc\u015fte bulgular da oldu\u011fu i\u00e7in sayg\u0131n kanser kurulu\u015flar\u0131 bunlar\u0131 insanlara \u00f6nermemektedirler. Diyet ve beslenmeden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak \u015fi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131n kendisi de kanser i\u00e7in risk olu\u015fturmakta. \u00d6zellikle kal\u0131nba\u011f\u0131rsak, meme ve rahim kanserinin \u015fi\u015fmanl\u0131kla ilgisi var. \u0130deal v\u00fccut kitlesi, kilogram cinsinden a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n metre olarak boyun karesine b\u00f6l\u00fcnmesiyle bulunur. Bu oran 18 ile 25 aras\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Fiziksel aktivite, \u015fi\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 \u00f6nlemesinin yan\u0131 s\u0131ra ondan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kanseri \u00f6nleyen bir ba\u015fka fakt\u00f6r. Ne kadar \u00e7ok aktivite yap\u0131l\u0131rsa risk o kadar azalmakta. En az\u0131ndan haftada \u00fc\u00e7 g\u00fcn otuzar dakika y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f yapmak uygun bir davran\u0131\u015f olur. <\/p>\n
Alkol hakk\u0131nda yanl\u0131\u015f bilgiler.<\/p>\n
Alkol, sigara kadar olmasa da kanser olu\u015fumunda risk fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr. A\u011f\u0131z, yemek borusu, karaci\u011fer, kal\u0131nba\u011f\u0131rsak gibi organlar\u0131n kanserlerine neden olabilir. \u00d6zellikle meme kanserinde i\u00e7ilen miktar ile risk aras\u0131nda paralellik bulunmu\u015ftur. Yani miktar ne kadar art\u0131r\u0131l\u0131rsa risk de o kadar artar. Son y\u0131llarda k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015farab\u0131n antioksidan maddeler i\u00e7erdi\u011fi, bu nedenle kansere kar\u015f\u0131 koruyucu oldu\u011funa dair yaz\u0131lar \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Unutulmamas\u0131 gerekir ki her ne kadar k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015farapta baz\u0131 antioksidan maddeler varsa da alkol\u00fcn kendisi en \u00f6nemli oksidan maddedir ve \u015farapta bu oran y\u00fczde 12’dir. Dolay\u0131s\u0131yla \u015farab\u0131n kanserden korudu\u011funa dair bilgiler yanl\u0131\u015ft\u0131r. Kanser ile alkol aras\u0131nda b\u00f6yle bir ili\u015fki varken alkol ile kalp hastal\u0131klar\u0131ndan \u00f6l\u00fcm aras\u0131ndaki ili\u015fki daha farkl\u0131d\u0131r. Sayg\u0131n t\u0131p dergilerinde yay\u0131mlanan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re kad\u0131nlarda g\u00fcnde bir i\u00e7imlik (10 gram alkol, yani bir kadeh \u015farap, bir k\u00fc\u00e7\u00fck kutu bira ya da bir tek rak\u0131, viski), erkeklerde iki i\u00e7imlik alkol, kalp hastal\u0131klar\u0131ndan \u00f6l\u00fcm riskini azaltmaktad\u0131r. \u0130nsan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden uluslararas\u0131 kanser kurulu\u015flar\u0131n\u0131n \u00f6nerisi ‘Alkol kullanm\u0131yorsan\u0131z kullanmamaya devam ediniz, kullan\u0131yorsan\u0131z miktar\u0131 azalt\u0131n\u0131z’ \u015feklindedir. Alkoldeki yakla\u015f\u0131m sigaradaki kadar rijid de\u011fildir. <\/p>\n
G\u00fcne\u015f de tehlikeli.<\/p>\n
Kanserdeki di\u011fer risk fakt\u00f6rleri aras\u0131nda g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ve radyasyon gelir. \u00d6zellikle a\u00e7\u0131k tenli ki\u015filerin g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan daha \u00e7ok etkilendi\u011fi ve cilt kanserlerine yakaland\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Yaz\u0131n uzun s\u00fcre g\u00fcne\u015flenmek, riski art\u0131ran bir fakt\u00f6rd\u00fcr. Koruyucu g\u00fcne\u015f kremleri yararl\u0131, ancak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bunu kullanan kimselerin daha uzun s\u00fcre g\u00fcne\u015flendi\u011fini ve riske maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015ftir. Dikkatli olmak gerekir. Yapay bronzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 solaryumlar da ayn\u0131 mekanizmayla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6nerilmez. N\u00fckleer at\u0131klar gibi iyonize edici radyasyonun kansere neden oldu\u011funu herkes bilmektedir. Y\u00fcksek gerilimli elektrik hatlar\u0131, cep telefonlar\u0131 gibi iyonize edici olmayan radyasyonun kanser riski olu\u015fturup olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131 ise tart\u0131\u015fmal\u0131. Yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada trafo gibi y\u00fcksek elektrik hatt\u0131 yak\u0131n\u0131nda ya\u015fayan \u00e7ocuklarda kan kanseri riski iki kat artm\u0131\u015ft\u0131r. Bu oranda bir elektriksel ak\u0131m miktar\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yerlerde pek g\u00f6r\u00fclen bir durum olmad\u0131\u011f\u0131ndan tedirgin olmaya gerek yok. Cep telefonlar\u0131 ile \u015fu ana kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar bunun kanseri art\u0131rd\u0131\u011f\u0131na dair bir veri sunmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bunlar\u0131n insanlar taraf\u0131ndan kullan\u0131mlar\u0131 yeni. Sonu\u00e7lar ileride ne g\u00f6sterir g\u00f6rece\u011fiz. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi kanserden korunmak i\u00e7in tek tek ki\u015filer kadar toplum olarak da do\u011fru davran\u0131\u015f bi\u00e7imleri geli\u015ftirmeye gerek var. Bunu sa\u011flamak kolay de\u011fil. \u00d6nce inanmal\u0131, sonra do\u011fru ya\u015fam politikalar\u0131 olu\u015fturmal\u0131y\u0131z. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ara\u015ft\u0131rmalar g\u00f6steriyor ki geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde her iki ki\u015fiden biri ya\u015fam\u0131 boyunca kansere yakalanacak ve bunlar\u0131n d\u00f6rtte biri bu hastal\u0131ktan kaybedilecek. Son 30 y\u0131lda kanserden \u00f6l\u00fcmler kalp hastal\u0131klar\u0131ndan \u00f6l\u00fcmlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mi\u015ftir. T\u0131ptaki geli\u015fmeler bir\u00e7ok kanserde ya\u015fam s\u00fcrelerini uzatm\u0131\u015f, baz\u0131 kanserlerin tamamen tedavi edilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yaln\u0131zca tedavi ile yetinmek ak\u0131lc\u0131 \u2026<\/p>\n