\u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i Stephen Hawking, \u201cinsanl\u0131k 3000 y\u0131l\u0131na de\u011fin yeni bir gezegen bulamazsa bu, onun sonu olacak\u201d demi\u015f. 3000 y\u0131l\u0131n\u0131 nas\u0131l hesaplam\u0131\u015f bilemiyorum ama d\u00fcnyan\u0131n insanlar taraf\u0131ndan \u00e2deta s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcrcesine t\u00fcketildi\u011fi bir ger\u00e7ek.<\/p>\n
Teknolojik geli\u015fme \u00f6ylesine g\u00f6z\u00fc kara bi\u00e7imde s\u00fcr\u00fcyor ki bir yandan \u00e7evre ve do\u011fan\u0131n hoyrat\u00e7a kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131, di\u011fer yandan silahlanman\u0131n geldi\u011fi nokta insanl\u0131k i\u00e7in b\u00fcy\u00fck tehdit olu\u015fturuyor. Einstein ne demi\u015fti? \u201c3. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 olur mu olmaz m\u0131 bilemem ama olursa eminim 4. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ta\u015f ve sopalarla olacak\u201d. <\/p>\n
\t\u0130nsano\u011flu en ak\u0131ll\u0131 canl\u0131 olmakla \u00f6v\u00fcn\u00fcr. Evrenin merkezine koymu\u015ftur kendisini. Hayvanlar, bitkiler, her \u015fey onun i\u00e7indir. O da alabildi\u011fine kullan\u0131r bunlar\u0131. Do\u011fay\u0131 kendi \u00e7\u0131kar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme d\u00fc\u015f\u00fcnden bir an bile vazge\u00e7mez. <\/p>\n
\tAk\u0131ll\u0131 olmakla \u00f6v\u00fcnen insan ger\u00e7ekten her zaman b\u00f6yle midir? Referans\u0131m\u0131z mutluluk ise insano\u011flu o denli ak\u0131ll\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. \u00d6yle olsayd\u0131 yery\u00fcz\u00fc bar\u0131\u015f ve mutlulu\u011fun esti\u011fi bir cennet olurdu. Do\u011faya kar\u015f\u0131 ac\u0131mas\u0131z olan insan kendi t\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 da ayn\u0131 tutumu benimsemi\u015ftir. Ak\u0131l, teknolojik geli\u015fmeyi sa\u011flam\u0131\u015f ama yery\u00fcz\u00fc felaketlerden kurtulamam\u0131\u015ft\u0131r. \u015e\u00f6yle bir \u00e7evrenize bak\u0131n her taraf kan g\u00f6l\u00fc. Sava\u015flar, \u015fiddet ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc hi\u00e7 bitmiyor ancak insanl\u0131k bu d\u00fcnyada ya da \u00f6te d\u00fcnyada cennet d\u00fc\u015f\u00fcnden de vazge\u00e7miyor.<\/p>\n
\t Teknolojik geli\u015fmeye evet ama ne pahas\u0131na? Tarihe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda end\u00fcstriyel ilerleme, insani duyarl\u0131l\u0131kla ve do\u011fay\u0131 koruyarak ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f.<\/p>\n
Bilimsel geli\u015fmeler her zaman rasyonel \u00e7izgisinde giden bar\u0131\u015f d\u00f6nemlerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmam\u0131\u015f. Ne ilgin\u00e7tir ki bilim ve t\u0131bb\u0131n en geli\u015fti\u011fi d\u00f6nemler aras\u0131nda sava\u015f zamanlar\u0131 az\u0131msanamayacak bir yer tutuyor. \u00d6rne\u011fin askeri malzemeleri kolay ta\u015f\u0131ma d\u00fc\u015f\u00fcncesi, ula\u015f\u0131m, yol ve k\u00f6pr\u00fc m\u00fchendisli\u011finde ilerlemelere yol a\u00e7m\u0131\u015f. N\u00fckleer fizi\u011fin geli\u015fmesinde atom bombas\u0131n\u0131n ke\u015ffi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00fcy\u00fck rol oynam\u0131\u015f. \u0130lk kanser ilac\u0131 yine sava\u015f s\u0131ras\u0131nda insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcrmek i\u00e7in kullan\u0131lan mustard gaz\u0131n\u0131n yararlar\u0131n\u0131n ke\u015ffiyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f.<\/p>\n
\u0130nsano\u011flu kadar y\u0131k\u0131c\u0131 ba\u015fka bir canl\u0131 yok. Kendi t\u00fcr\u00fcne oldu\u011fu kadar di\u011fer canl\u0131lar i\u00e7in de en b\u00fcy\u00fck tehlike insan de\u011fil mi? \u00d6rne\u011fin yery\u00fcz\u00fcndeki kurt say\u0131s\u0131 4000\u2019e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, insan n\u00fcfusu ise 7 milyar\u0131 buldu. Bir\u00e7ok canl\u0131n\u0131n soyu t\u00fckendi bile. Di\u011fer hayvanlar aleyhine adaletsiz, orant\u0131s\u0131z g\u00fc\u00e7 kullan\u0131m\u0131 bu! \u00dcstelik insanl\u0131k ad\u0131na buna inand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f\u0131z. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in di\u011fer canl\u0131lar \u00fczerindeki her t\u00fcrl\u00fc kullan\u0131m mubah kabul ediliyor. \u0130nsano\u011flu s\u00f6zde do\u011fan\u0131n efendisi ya\u2026<\/p>\n
T\u00fcketilen kaynak, \u2018d\u00fcnya kadar\u2019 bile olsa yine de olanaklar s\u0131n\u0131rl\u0131. \u00c7ocukluk d\u00fc\u015flerimizin o ucu, s\u0131n\u0131r\u0131 belirsiz kocaman d\u00fcnyas\u0131 art\u0131k o denli b\u00fcy\u00fck de\u011fil. Neredeyse her yerine girilmi\u015f, ke\u015ffedilmeyen k\u00f6\u015fesi kalmam\u0131\u015f, gizemi kaybolmu\u015f bir d\u00fcnya art\u0131k ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yer. K\u0131z\u0131lderilinin s\u00f6yledi\u011fi gibi paran\u0131n ve binalar\u0131n yenilemeyece\u011fini bir g\u00fcn anlayaca\u011f\u0131z. <\/p>\n
Ya\u015famda \u00e7o\u011fu zaman tek do\u011fru yok ama ak\u0131ll\u0131 olmakla \u00f6v\u00fcnen insano\u011flu kendi inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131ndaki toplumlara hep \u00f6nyarg\u0131yla bak\u0131yor. Oysa \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnmek istemiyor: Bu d\u00fcnyada benden farkl\u0131 bi\u00e7imde ya\u015fayan insanlar varsa benim ya\u015fant\u0131m ve inanc\u0131m tek do\u011fru olmayabilir. \u00c7evreye ve di\u011fer canl\u0131lara bak\u0131\u015fta da ge\u00e7erli bu. \u00d6rne\u011fin hayvan eti yemeyen k\u00fclt\u00fcrlere k\u00fc\u00e7\u00fcmseyerek bakabilmekteyiz. Vejetaryenleri anlamak gibi bir sorunumuz yok.<\/p>\n
\u00d6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc hayvan deneyleri insani \u00e7eli\u015fkiyi anlamakta g\u00fczel bir \u00f6rnek. Bu deneylerin t\u0131bb\u0131n ilerlemesine katk\u0131da bulundu\u011fu bir ger\u00e7ek. Bunun b\u00f6yle olmas\u0131 deneyleri hakl\u0131 k\u0131lar m\u0131? \u0130nsanlar\u0131n da denek hayvan\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n t\u0131bba b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bir ger\u00e7ek ama insanlar\u0131 deneylerde hayvanlar gibi kullanm\u0131yoruz. Oysa Nazi d\u00f6neminde Yahudiler bilimsel deneylerde \u00f6ld\u00fcresiye kullan\u0131lm\u0131\u015f. \u00d6rne\u011fin tek ba\u015f\u0131na kapal\u0131 yerde tutulan bir insan\u0131n hangi \u015fiddetteki sese dayanabilece\u011fini saptamak i\u00e7in ortama \u015fiddeti giderek artan sesler verilmi\u015f. Ki\u015fi yo\u011fun stres alt\u0131nda \u00f6l\u00fcme terk edilmi\u015f. \u015eimdi bize ne denli garip ve hunharca geliyor de\u011fil mi? Ama hayvanlar\u0131n deneylerde \u00f6ld\u00fcresiye kullan\u0131m\u0131 bilimin ilerlemesi i\u00e7in gerekli g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Oysa \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc hayvan deneylerini ortadan kald\u0131r\u0131rsan\u0131z t\u0131p belki daha yava\u015f geli\u015fir ama daha ahl\u00e2ki bir zemine oturur. Bat\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hayvan deneyleri konusunda geldi\u011fi nokta deneyleri yasaklamadan, yaln\u0131zca baz\u0131 iyile\u015ftirmeler yapman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7memi\u015ftir.<\/p>\n
Yani demem o ki insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in at\u0131lan her ad\u0131m, do\u011fru ve adaletli \u00e7izgide gitmiyor, \u00e7eli\u015fkisini de i\u00e7inde ta\u015f\u0131yor. Teknolojik geli\u015fmeye evet ama daha etik olmak ko\u015fuluyla. O y\u00fczden tutkular\u0131n, duygular\u0131n ve inan\u00e7lar\u0131n tutsa\u011f\u0131 olmam\u0131\u015f beyinlere ihtiyac\u0131m\u0131z var. \u00c7eli\u015fkileri g\u00f6rmek ve bunlara rasyonel \u00e7\u00f6z\u00fcmler getirmektir as\u0131l olan. Gerekirse daha yava\u015f ama insana, \u00e7evreye ve do\u011faya daha duyarl\u0131 bir geli\u015fmedir istedi\u011fimiz. Sahici bir d\u00fcnya i\u00e7in gerekli olan budur. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00dcnl\u00fc fizik\u00e7i Stephen Hawking, \u201cinsanl\u0131k 3000 y\u0131l\u0131na de\u011fin yeni bir gezegen bulamazsa bu, onun sonu olacak\u201d demi\u015f. 3000 y\u0131l\u0131n\u0131 nas\u0131l hesaplam\u0131\u015f bilemiyorum ama d\u00fcnyan\u0131n insanlar taraf\u0131ndan \u00e2deta s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcrcesine t\u00fcketildi\u011fi bir ger\u00e7ek. Teknolojik geli\u015fme \u00f6ylesine g\u00f6z\u00fc kara bi\u00e7imde s\u00fcr\u00fcyor ki bir yandan \u00e7evre ve do\u011fan\u0131n hoyrat\u00e7a kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131, di\u011fer yandan silahlanman\u0131n geldi\u011fi \u2026<\/p>\n